De spelregels van judo op één pagina

Judo is een tweegevecht waarin je de ander altijd vastpakt. Je probeert hem met een worp op de rug te leggen of hem op de grond onder controle te houden, en het doel is ippon, het volle punt. De regels komen van de IJF, de wereldbond van judo, en de JBN, de Judo Bond Nederland, past ze voor de jeugd aan. Welke regel voor jou geldt, hangt vaak af van je leeftijdscategorie, en die noemen we steeds erbij. Hieronder staan alle regels in de volgorde waarin je ze op een toernooidag tegenkomt.

Je judogi (judokleding) bestaat uit een jas, een broek en een band, is heel en schoon, en is in een wedstrijd wit of blauw. Wie als eerste wordt opgeroepen draagt wit, de ander blauw. Je nagels zijn kort, lang haar is opgebonden en sieraden en piercings gaan af. De gevechtsruimte van een IJF-wedstrijd is 8 bij 8 tot 10 bij 10 meter, met een veiligheidszone van minstens 3 meter.

De judogi en de band

De jas bedekt je billen helemaal en de linkerkant ligt over de rechterkant. De mouwen bedekken je arm tot en met je pols en de broek komt tot aan je enkel. De band gaat twee keer om je middel met een platte knoop. Na het knopen hangen aan beide kanten uiteinden van 20 tot 30 centimeter.

Een label in je judogi is voor internationale wedstrijden van de IJF nodig. Bij wedstrijden in Nederland is dat niet verplicht. Past je judogi niet bij de regels, dan vraagt de scheidsrechter je zo snel mogelijk een andere aan te trekken.

Wit en blauw, of rood en wit

Wie als eerste wordt opgeroepen draagt een witte judogi, wie als tweede wordt opgeroepen draagt blauw. In Nederland mag een toernooi het anders doen: beide judoka's dragen dan wit. De eerste knoopt een witte band over zijn eigen band, de tweede een rode band. Deze extra band gaat maar één keer om je middel. Op een paar grote kampioenschappen van de JBN is blauw verplicht, zoals de Nederlandse kampioenschappen -18 en -21.

Schoon en veilig

• je judogi is schoon, grotendeels droog en ruikt niet vies
• de nagels van je handen en je voeten zijn kort geknipt
• lang haar is opgebonden met een elastiek zonder harde of metalen delen
• sieraden en piercings gaan af; afplakken is geen oplossing
• meisjes dragen onder de jas een wit of gebroken wit T-shirt

Voldoe je niet aan de hygiëne-eisen, dan mag je niet meedoen en wint je tegenstander de partij. In Nederland mag je tot en met -18 een doorzichtig bitje dragen. Het is toegestaan en niet verplicht.

De wedstrijdruimte

De mat heeft twee zones met een duidelijk andere kleur: in het midden de gevechtsruimte en daaromheen de veiligheidszone. Bij wedstrijden van de IJF is de gevechtsruimte minstens 8 bij 8 en hoogstens 10 bij 10 meter, met een veiligheidszone van minstens 3 meter.

Voor gewone wedstrijden in Nederland mag de mat kleiner zijn. Dit zijn de kleinste maten van de JBN:

De kyugraden (klassen) tellen af van de 6e kyu, de witte band, naar de 1e kyu, de bruine band. Daarna begint met de zwarte band de dangraad (graad), die oploopt vanaf de 1e dan. De volgorde is wit, geel, oranje, groen, blauw, bruin en zwart. Je judoleraar geeft je kyugraad en bepaalt wat je daarvoor moet kunnen. Een graad die je eenmaal hebt gehaald, verlies je nooit meer.

De kleuren van wit tot zwart

Wanneer welke band

De JBN heeft voor de jeugd een staffeling van leeftijden bij de banden. Het document is uit 1996 en het is nog steeds de regeling die de JBN publiceert.

Volgens het promotiereglement van de JBN bepaalt je leraar zelf hoe lang je wacht tot je volgende band. Voor de zwarte band doe je examen voor de 1e dan. Dat mag in het jaar waarin je 16 wordt, bij een commissie van drie examinatoren.

Wie je examen afneemt

De kyugraden van de 6e tot en met de 1e kyu krijg je van een judoleraar met een bevoegdheid van de JBN. Wat je voor een band moet kunnen, bepaalt de judoleraar van je eigen club, dus de eisen kunnen per club verschillen. Je leraar tekent je nieuwe graad met de datum af in je bondspaspoort.

Slippen

Tussen twee banden in kun je een slip halen: een gekleurd stukje stof op het uiteinde van je band, hoogstens 15 centimeter lang. Elke club kiest zelf haar slippensysteem. Op een toernooi of in een les buiten je club draag je hoogstens één slip, in de kleur die je het laatst hebt gehaald.

Je categorie hangt af van je leeftijd op 31 december van het lopende jaar. Je verjaardag zelf doet er niet toe. De -13 is voor 11 en 12 jaar, de -15 voor 13 en 14 jaar en de -18 voor 14 tot en met 17 jaar. Een wedstrijd duurt 2 minuten tot en met -13, 3 minuten bij -15 en 4 minuten vanaf -18. De klok staat stil bij mate.

De leeftijdscategorieën

Een categorie heet naar de leeftijd waaronder je blijft: -13 betekent onder de 13 jaar. Wie in november 13 wordt, telt het hele jaar als 13, ook in januari. Wie op 31 december 14 is, past bij de -15 en ook bij de -18. Organisaties zetten de geboortejaren in de uitnodiging van een toernooi.

Hoe lang duurt je wedstrijd?

De wedstrijdtijd is zuivere tijd: roept de scheidsrechter mate (wacht), dan staat de klok stil, en bij hajime (begin) loopt hij weer. Tussen twee wedstrijden heb je recht op 10 minuten rust.

De gewichtsklassen

Een klasse heet naar het hoogste gewicht dat erin past: in de klasse -38 kg weeg je tot en met 38,0 kilo. De -7, -9 en -11 hebben geen vaste klassen: de organisatie maakt kleine groepjes met hoogstens 10 procent gewichtsverschil. Op toernooien van categorie A en B hebben de -13, -15 en -18 vaste klassen, voor jongens en meisjes apart.

De weging

Voor elke wedstrijd word je gewogen, een meisje door een vrouw en een jongen door een man. Tot en met -18 weeg je in onderkleding en krijg je 200 gram speling: in de klasse -44 kg mag je dus 44,2 kilo wegen. De weging begint hoogstens twee uur voor de eerste wedstrijd en duurt minstens drie kwartier. Je mag je twee keer melden.

Jongens en meisjes

Tot en met -11 mogen jongens en meisjes tegen elkaar judoën. Vanaf -13 strijden jongens tegen jongens en meisjes tegen meisjes. Zijn er bij -13 te weinig meisjes of jongens voor een eigen poule, dan mag de organisatie ze samenvoegen, als de judoka en de coach of ouder instemmen. Vanaf -15 staan jongens en meisjes nooit tegenover elkaar.

De scheidsrechter roept korte Japanse woorden en laat er een vast gebaar bij zien. Hajime (begin) start de partij en mate (wacht) zet de klok stil. Bij een score gaat zijn arm omhoog of opzij: recht omhoog is ippon, opzij op schouderhoogte waza-ari en schuin omlaag yuko. Een wijsvinger uit een gesloten vuist is shido (straf). Hieronder staan alle woorden met wat jij dan doet.

De commando's en wat jij doet

Mate of sono-mama?

Na mate stop je en ga je vaak terug naar je startplek. Na sono-mama bevries je in je houding. De scheidsrechter gebruikt sono-mama alleen bij ne-waza (judo op de grond), als hij iets wil regelen zonder dat jullie houding verandert. Bij yoshi gaan jullie precies daar verder.

De gebaren voor score en straf

Bij ippon (de hoogste score) steekt de scheidsrechter een arm hoog boven zijn hoofd, met de handpalm naar voren. Bij waza-ari (bijna ippon) gaat een arm opzij tot schouderhoogte, met de handpalm naar beneden. Bij yuko (de kleinste score) gaat een arm schuin opzij, halverwege tussen zijn lichaam en schouderhoogte.

Soms ziet de scheidsrechter dat een score niet klopt. Hij herhaalt dan het gebaar van die score en zwaait met zijn andere hand twee of drie keer heen en weer boven zijn hoofd. Zo laat hij zonder woorden zien dat de score vervalt.

De groet voor en na de wedstrijd

Je loopt tegelijk met je tegenstander naar de rand van de wedstrijdruimte. De judoka in de blauwe judogi (judopak) staat links van de scheidsrechter en de judoka in de witte judogi rechts. Op zijn teken loop je naar je startplek en buigen jullie tegelijk naar elkaar. Een hand geven voor de wedstrijd mag niet.

Na sore-made wijst de scheidsrechter de winnaar aan. Jullie zetten tegelijk een stap terug en buigen weer naar elkaar. Ook na een verloren wedstrijd buig je netjes.

Bij judo draait het om ippon (het volle punt): wie ippon scoort, wint meteen. Lukt een worp net niet helemaal, dan volgt waza-ari (bijna ippon) of yuko (kleine score). Op het scorebord is ippon 100, waza-ari 10 en yuko 1. Je krijgt ippon met een worp op de rug als snelheid, kracht, rug en beheerste landing alle vier kloppen. Twee waza-ari zijn samen ippon. Yuko telt nooit op.

De drie scores

Ook bij de jeugd tot en met -15 gelden dezelfde drie scores met dezelfde waarde. De scheidsrechter laat elke score met zijn arm zien.

Ippon: vier dingen tegelijk

De scheidsrechter geeft ippon als tori (wie de worp maakt) uke (wie geworpen wordt) met een echte judotechniek op de rug werpt. Hij kijkt naar snelheid, kracht, op de rug en beheerst tot het eind van de landing. Alle vier moeten kloppen. Een worp op de rug zonder genoeg snelheid of kracht is waza-ari.

De worp is een bekende judotechniek en gaat in één beweging door. Alleen vallen of rollen zonder duidelijke techniek levert niets op.

Waza-ari en yuko

Waza-ari krijg je als uke op de rug landt maar niet alle vier criteria van ippon kloppen, of als uke bij de landing verder kantelt dan zijn zij in de richting van zijn rug. Yuko krijg je sinds 2026 bij deze landingen van uke:

• op de zij, of nog verder naar voren
• op de bovenrug
• op de zij met één elleboog of één hand op de mat
• op één bil
• op de nek

Raakt uke met de voorkant van zijn buik, de voorkant van beide heupen of beide knieën eerder of tegelijk met zijn zij de mat, dan is er geen yuko. Een landing op de voorkant van je buik levert dus nooit een score op.

Scores bij elkaar tellen

Scoort een judoka in dezelfde wedstrijd een tweede waza-ari, dan zijn die twee samen ippon. De tweede waza-ari mag ook uit een houdgreep op de grond komen. Yuko telt de scheidsrechter wel mee, maar yuko worden samen nooit een waza-ari: twee yuko staan op het scorebord als 2.

De brug

Maakt uke na een worp zelf een brug, met zijn hoofd en een of twee voeten op de mat en zijn rug ervan af, dan geeft de scheidsrechter altijd ippon aan tori. De IJF (de wereldbond van judo) maakte die regel voor de veiligheid van je nek. Een goede ukemi (valbreken) is altijd de betere keuze.

Een worp bij de rand van de mat

Een actie telt zolang een van beide judoka's met een deel van zijn lichaam de wedstrijdruimte raakt en de actie binnen begon. Een worp die binnen begon, telt nog als hij zonder onderbreking doorgaat en niet verder komt dan 2 meter in de veiligheidszone.

Na osaekomi (houdgreep) loopt de tijd. Houd je je tegenstander minder dan 5 seconden vast, dan volgt geen score. Bij 5 tot en met 9 seconden is het yuko, bij 10 tot en met 19 seconden waza-ari en bij 20 seconden ippon. Ontsnapt je tegenstander, dan roept de scheidsrechter toketa (verbroken) en krijg je de score die bij de tijd tot dat moment hoort.

De tijden van de houdgreep

Een waza-ari uit een houdgreep telt net zo zwaar als een waza-ari uit een worp. Heeft tori (wie de houdgreep maakt) al een waza-ari en houdt hij uke (wie wordt vastgehouden) 10 seconden vast, dan heeft hij twee waza-ari en dus ippon.

Wanneer telt de houdgreep?

De scheidsrechter zegt osaekomi als drie dingen kloppen. Tori beheerst uke van opzij, van achteren of van bovenaf. Uke ligt met zijn hele rug of zijn bovenrug bij de schouderbladen op de mat. En de benen van uke klemmen geen been en geen lichaam van tori vast.

Gaat tori zonder de controle te verliezen over op een andere houdgreep, dan loopt de tijd gewoon door.

Toketa en sono-mama

Ontsnapt uke, dan zegt de scheidsrechter toketa. De tijd stopt en tori krijgt de score die bij de tijd tot dat moment past. Klemt uke tijdens de houdgreep met zijn benen een been van tori vast, dan volgt ook toketa. Probeert uke met een brug zijn rug van de mat te krijgen terwijl tori de controle houdt, dan loopt de tijd door.

Opgeven

Je geeft op door twee keer of vaker af te kloppen met je hand of je voet, of door maitta (ik geef op) te zeggen. Geeft uke op, dan krijgt tori ippon en is de wedstrijd voorbij.

Wurgen en klemmen

Op de grond kun je ook scoren met shime-waza (wurgtechnieken) en kansetsu-waza (klemtechnieken). Een wurging of klem levert ippon op als je tegenstander opgeeft. Bij de IJF mag een klem alleen op de elleboog. De regels van de IJF over wurgen en klemmen gelden vanaf -18. Voor -15 en jonger heeft de JBN strengere regels, die staan op de pagina over de jeugdregels.

Je wint een judowedstrijd met ippon (de hoogste score), met de hoogste score aan het einde van de tijd, doordat je tegenstander hansoku-make (uitsluiting) krijgt, of doordat hij niet opkomt of stopt. Is de stand gelijk, dan hangt het af van je leeftijd: bij -7 en -9 eindigt de wedstrijd onbeslist, bij -11 en -13 volgt 1 minuut golden score en bij -18 en ouder golden score zonder tijdslimiet.

Vijf manieren om te winnen

1. Je scoort ippon. De wedstrijd is meteen voorbij.
2. Je hebt aan het einde van de tijd een hogere score dan je tegenstander.
3. Je tegenstander krijgt hansoku-make (uitsluiting).
4. Je tegenstander komt niet opdagen. Je wint dan met fusen-gachi.
5. Je tegenstander stopt tijdens de wedstrijd. Je wint dan met kiken-gachi.

Is de wedstrijd beslist, dan roept de scheidsrechter sore-made (einde) en wijst hij de winnaar aan.

De stand aan het einde van de tijd

Wie de hoogste score heeft, wint. Een waza-ari (bijna ippon) weegt zwaarder dan een yuko (kleine score). Hebben Bas en Chris allebei een waza-ari en heeft Bas ook een yuko, dan wint Bas.

Hebben ze allebei geen score, of precies dezelfde scores, dan is de stand gelijk. Het aantal shido (straf) doet daarbij niet mee. Een techniek die je uiterlijk in de laatste seconde begint, telt nog mee. Een houdgreep die vlak voor het einde begint, loopt door na het signaal.

Een gelijke stand per leeftijd

Hiki-wake betekent onbeslist: er is dan geen winnaar en geen verliezer. Hantei betekent beslissen: de scheidsrechter kijkt welke judoka in de laatste minuut het meest heeft aangevallen. Bij -11 en -13 bepalen de straffen de winnaar niet. Alleen een derde straf of een directe uitsluiting beslist de wedstrijd.

Golden score bij -18 en ouder

Jullie gaan terug naar je startplek en de scheidsrechter roept hajime. Er is geen rust en geen tijdslimiet. De scores en shido uit de gewone tijd blijven staan. De eerste score beslist: yuko, waza-ari of ippon. Begint osaekomi, dan win je na 5 seconden met yuko.

Winnen zonder te judoën

Fusen-gachi hoort bij een wedstrijd die nog niet begonnen is: je tegenstander komt niet naar de mat. Kiken-gachi hoort bij een wedstrijd die al loopt: je tegenstander raakt geblesseerd, wordt ziek of stopt. Bij een blessure beslist de arts of de EHBO of hij verder kan.

Shido (straf) is de lichte straf in judo. Je krijgt hem bijvoorbeeld voor te weinig aanvallen, een verboden grip of een judogi die niet goed zit. Een shido levert je tegenstander geen punt op. De derde shido is hansoku-make (uitsluiting): je verliest de wedstrijd en je tegenstander wint met ippon. Deze straffen komen uit de regels van de IJF en gelden vanaf -18. Voor -15 en jonger heeft de JBN eigen straffen.

Shido: een straf zonder punten

De scheidsrechter roept mate (wacht), stuurt jullie terug naar je beginplek en wijst naar de judoka die de overtreding maakte. Met een gebaar laat hij zien waarvoor de shido is. Je kunt twee shido krijgen zonder dat er verder iets gebeurt. De derde shido is hansoku-make. Na hansoku-make door drie shido mag je wel verder in het toernooi, als er voor jou nog een wedstrijd is.

Shido voor te weinig judo

Judo draait om aanvallen. Wie zich alleen verdedigt, krijgt shido. De scheidsrechter let op deze dingen:

• je staat na het pakken van je grip overdreven verdedigend en zoekt geen aanval
• je maakt een nep-aanval: het lijkt een worp, maar je wilt de ander niet werpen
• je voorkomt dat de ander een grip pakt, of je pakt zelf met opzet geen grip
• je stapt opzettelijk buiten de wedstrijdruimte zonder dat je aanvalt

Hebben jullie allebei een normale grip, dan geeft de IJF hoogstens 45 seconden om aan te vallen, en alleen als je in die tijd echt naar een aanval toe werkt.

Shido voor een verboden greep

Judogi, haar en tijd rekken

Raken je jas, broek, band of haar los, dan maak je ze snel weer in orde tussen mate en hajime. Je band of broek losmaken zonder toestemming, je haar loslaten of tijd rekken mag niet. De eerste keer krijg je geen straf: de scheidsrechter laat je weten dat de volgende keer shido oplevert.

Direct hansoku-make

Hansoku-make krijg je op twee manieren: de derde shido, of direct na een zware overtreding. In beide gevallen wint je tegenstander met ippon. Bij -18 en ouder is met je hoofd voorover naar de mat duiken bij een worp zo'n zware overtreding, en dan mag je wel verder in het toernooi. Acties tegen de geest van judo, zoals een klem op een ander gewricht dan de elleboog, een schaar met je benen om het middel of beledigende woorden, betekenen dat je niet verder mag.

Draag je iets hards of van metaal in je judogi, ook als het afgeplakt is, dan volgt direct hansoku-make.

De Judo Bond Nederland (JBN) heeft een eigen wedstrijdreglement voor -7, -9, -11, -13 en -15. Veiligheid gaat daarin voor alles. Offerworpen, wurgingen en armklemmen zijn tot en met -13 verboden, bij -15 mag wurgen wel en blijven armklemmen verboden. Een lichte overtreding levert tot en met -13 mate en uitleg op, nog geen straf. Vanaf -18 judoot je volgens de regels van de IJF.

Wat mag per leeftijd

Tot en met -13 verbiedt de JBN nog drie dingen: werpen terwijl je direct om het hoofd van de ander pakt, in ne-waza (grondjudo) om het hoofd pakken zonder ook het judopak vast te hebben of een arm in te sluiten, en sankaku-waza (driehoekstechnieken). Bij -15 gelden voor deze drie de gewone IJF-regels.

Een vuistregel voor een offerworp: kan tori (wie de worp maakt) bij de worp blijven staan, dan is het nooit een offerworp.

Welke straf past erbij

Shido betekent straf en hansoku-make betekent uitsluiting. De lijsten zijn niet volledig: ziet de scheidsrechter iets wat er niet in staat, dan kiest hij zelf bij welke soort het hoort. Veiligheid gaat voor.

De start bij -7 en -9

Bij -7 en -9 begint elke wedstrijd vanuit een vaste kumikata (grip). Je begint met je grip al vast als de scheidsrechter hajime roept, en na elke mate start je opnieuw op dezelfde manier. Starten met gestrekte armen mag niet. Vanaf -11 zoek je na hajime zelf je grip.

Op je knieën

Tot en met -13 mag je niet aanvallen door direct op een of twee knieën te gaan zitten. Kom je pas tijdens een worp die al loopt op je knieën terecht, dan krijg je geen straf en geen score, en de scheidsrechter roept mate.

Wurgen bij -15 en bewusteloos

Bij -15 mag je wurgen. Is de scheidsrechter ervan overtuigd dat de wurging werkt, dan geeft hij meteen ippon, zonder dat uke opgeeft. Raakt een judoka bewusteloos, dan is dat in alle jeugdcategorieën het einde van het toernooi voor hem, ook als hij zich daarna weer goed voelt. Elke blessure mag behandeld worden; de EHBO of de arts beslist of je verder kunt.

Je schrijft je in via de organisatie van het toernooi. Op de dag zelf neem je je schone judogi en je band mee, je bondspaspoort en je JBN-pas, en ga je naar de weging. Bij twee tot en met vijf judoka's in jouw klasse judoot iedereen tegen iedereen in een poule. Elk toernooi geeft je minstens twee wedstrijden. Je coach of ouder staat tijdens je wedstrijd buiten de wedstrijdruimte.

Inschrijven en meenemen

De organisatie van een toernooi bepaalt hoe je je inschrijft en hoeveel inschrijfgeld je betaalt. Heb je je ingeschreven, dan ben je verplicht te komen. Blijf je weg zonder vooraf af te melden, dan kan de bond maatregelen nemen en betaal je het inschrijfgeld toch.

Neem je judogi en je band mee, schoon en in orde. Bij de weging laat je je bondspaspoort zien. Het is helemaal ingevuld, heeft een pasfoto die op je lijkt en je graad is afgetekend door een bevoegde leraar. Je laat ook je bewijs van lidmaatschap van de JBN zien, je JBN-pas.

De poule

Zijn er in jouw klasse twee tot en met vijf judoka's, dan judoot iedereen tegen iedereen. Met z'n tweeën judoot je minstens twee keer tegen elkaar. Wint ieder één keer, dan volgt een derde, beslissende wedstrijd. Wie de meeste wedstrijden wint, wint de poule.

Is dat gelijk, dan tellen de punten van je scores: een ippon is in de poule 10 punten waard, een waza-ari 7 en een yuko 5. Dit is een andere telling dan het scorebord. Is ook dat gelijk, dan beslist de onderlinge wedstrijd.

Met meer dan vijf judoka's

Dan kiest de organisatie voor gecombineerde poules of een dubbel afvalsysteem. Daarin ben je na één verloren wedstrijd nog niet klaar: je komt in de verliezersronde en kunt daar nog derde worden. Pas na twee verloren wedstrijden ben je uitgeschakeld voor een prijs. Voor een prijs moet je minstens één wedstrijd winnen.

De coach langs de mat

Op een toernooi mag je je laten bijstaan door een coach. Een coach is volgens de JBN meerderjarig en lid van de JBN. Bij de Nederlandse kampioenschappen en de voorselecties daarvan heeft de coach ook een geldige coachlicentie.

Tijdens je wedstrijd staat de coach buiten de wedstrijdruimte, op de plek die de organisatie aanwijst. Hij mag je alleen iets toeroepen of een teken geven als de wedstrijdtijd stilstaat na mate. Loopt de tijd, dan zwijgt hij.

Wachten

Op een toernooi wacht je vaak lang tussen je wedstrijden. Blijf in de buurt van je mat, zodat je je oproep hoort.